جنوب شرق
آسان مشهد را بگردیم؟ از زیارت مقدس تا سیاحت

اغلب مسافران مشهد مقدس را با حرم و مجموعه‌های اطراف آن و همین طور مقبره شاعر بزرگ ایرانی، فردوسی طوسی می‌شناسند. اما این شهر مجموعه‌های تاریخی، تفریحی، فرهنگی متنوعی دارد و می‌تواند علاوه بر زیارت، شهری جالب برای سیاحت گردشگران باشد. شهر بزرگ و زیبای مشهد مقدس به دلیل وجود حرم امام رضا (علیه السلام) سالانه گردشگران بی‌شماری را به سمت خود میکشاند. این شهر زیارتی، تقریبا در همه روزهای سال میزبان گردشگران داخلی و خارجی است.
اما علاوه بر زیارت، برای سیاحت نیز مکان های متعددی در داخل شهر و اطراف آن دارد که برخی از آنها را در اینجا معرفی می‌کنیم. برای سفر به این شهر زیبا و روحانی، راه‌های فراوانی پیش روی‌تان است و هر فرد ممکن است در خور بودجه سفر و امکانات در دسترس، روش متفاوتی را بر گزیند. اما همین ابتدای کار پیشنهاد من استفاده از خدمات تورهای زیارتی و سیاحتی آژانس جنوب شرق و شاید هم خدمات خرید بلیط آسان‌تیک برای سفری ماجراجویانه و بدون برنامه ریزی قبلی است.

حرم امام رضا (علیه السلام)

حرم علی بن موسی الرضا دربرگیرنده آرامگاه هشتمین امام شیعیان در شهر مشهد است. این مجموعه ۷۰ هکتار مساحت داشته و دارای ۲۶ رواق (بنای سرپوشیده) و ۹ صحن (فضای باز) و ۶ مدخل ورودی به نام بست است. این روضه منوره از طریق چهار صفه بزرگ در چهار جانب به داخل و خارج حرم مرتبط می‌شود. از بناهای پیوسته برجسته اینجا می‌توان به مسجد بالاسر (مدفن امام رضا) و مسجد جامع گوهرشاد اشاره کرد. حرم امام رضا مجموعه‌ای است با کانون آرامگاه هشتمین امام شیعیان، علی‌موسی‌الرضا که دیگر مسجدها، آرامگاه‌ها، رواق‌ها، صحن‌ها، کتابخانه و موزه‌ها را دربرمی‌گیرد. این حرم مقدس بزرگ‌ترین مسجد جهان در مساحت (۲۵۰ هزار مترمربع)، و دومین مسجد بزرگ جهان در گنجایش (۵۰۰ هزار نفر) شمرده می‌شود. کهن‌ترین بخش‌های آن، دیرینگی دهه ۶۱۰ قمری (دهه ۱۲۳۰ میلادی) را دارد. از دوره‌ی تیموریان که بسیاری از بناهای کهن خراسان در طوس، هرات و نیشابور نوسازی گشت، این مکان نیز رونق فراوانی یافت. بسیاری از سازه‌های این مکان از دوران صفویان به ویژه شاه طهماسب صفوی به جا مانده است.

آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی

آرامگاه فردوسی، مکانی است که خاکش پیکر حکیم ابوالقاسم فردوسی را به آغوش کشیده و تا به امروز یاد این شاعر را برایمان جاوید نگاه داشته است. این مکان با فضای بسیار زیبا و چشم نوازش میزبان گردشگران بسیاری از داخل و خارج از کشور است و بسیاری را از راه های دور و نزدیک به سوی خود می کشاند. این آرامگاه در ۲۸ کیلومتری غرب روستای پاژ، زادگاه فردوسی قرار دارد. ساختمان فعلی آرامگاه فردوسی و موزه توس که الهام گرفته از شیوه معماری هخامنشی به ویژه آرامگاه کوروش بود به دستور انجمن آثار ملی در سال ۱۳۴۳ آغاز و با نظارت مهندس هوشنگ سیحون در سال ۱۳۴۷ به انجام رسید. نمای بیرونی بنا شامل عناصر تزئینی هخامنشی به خصوص ستونها و سرستونها است و اشعاری که بر اضلاع چهارگانه بنا نگاشته شده از حکیم فردوسی و معرف اندیشه و شخصیت وی می‌ باشد. فضای داخلی بنا نیز علاوه بر الهام گرفتن از معماری دوره اشکانی شامل ۲۰ ستون مرمری در پائین و ۸ ستون در بخش فوقانی است.

موزه آستان قدس رضوی مشهد

مجموعه موزه‌های آستان قدس رضوی از سه ساختمان در صحن امام خمینی حرم مطهر امام رضا (ع) تشکبل شده اند. ساختمان مرکزی موزه دارای گنجینه حرم رضوی، گنجینه تمبر و اسکناس، گنجینه نجوم و ساعت، گنجینه سلاح‌های سرد و گرم، گنجینه ظروف، گنجینه هنرهای تجسمی، گنجینه صدف و حلزون‌های دریایی، گنجینه سکه و گنجینه مدال است. ساختمان بعدی موزه فرش بسیار گرانقدری است. ساختمان موزه قرآن و و نفایس که دارای گنجینه قرآن و نفایس، گنجینه آثار اهدایی استاد فرشچیان، گنجینه آثار اهدایی رهبر معظم انقلاب، تالار مرقعات و ابزار کتابت است. موزه آستان قدس رضوی ، یکی از ارزشمندترین موزههای جهان اسلام است که همه ساله مورد بازدید هزاران زائر داخلی و خارجی علاقه‌مند به آثار مذهبی، تاریخی، فرهنگی و هنری قرار می گیرد. این مکان پس از آخرین تغییرات در سال ۱۳۷۸ شمسی افتتاح گردید. این بنا شامل 3 طبقه زیرزمین، همکف و طبقه اول است و علاوه بر آنها 3 طبقه فوقانی دارد که مخزن کتاب‌هاست و قسمت مرتفع و میانی ساختمان را تشکیل می‌دهد.

گنبد خشتی

در یکی از گذرهای قدیمی مشهد منشعب از میدان طبرسی به نام چهارسوق نوغان، بنای تاریخی مذهبی موسوم به «گنبد خشتی» قرار دارد. این بنا مدفن «سلطان غیاث ‌الدین محمد» از سادات موسوی مشهور مشهد است که نسب شریفش با هفده واسطه به امام موسی بن جعفر(ع) می‌رسد. بر روی سنگ مزارش این چنین نوشته شده: « مرتضی، اعظم سلطان النقباء، غیاث‌ الدنیا والدین، امیر سلطان محمد بن سلطان النقباء بدرالمله والدین طاهر…» و در ادامه تاریخ وفاتش ماه رمضان المبارک سال ۸۳۲ ه.ق آمده است. 

باغ پرندگان

باغ پرندگان مشهد یکی از پرطرفدارترین جای دیدنی این شهر است. باغ پرندگان مشهد که بزرگترین باغ پرندگان شرق کشور است، گونه‌های زیادی را درخود جای داده. از پرندگان کمیاب گرفته تا گونه‌هایی از آسیا و آفریقا. پرندگانی که به خصوص دیدن شان برای کودکان می‌تواند هیجان انگیز باشد. جدا از این، باغ پر از درختان سربه فلک کشیده، آبشارها، گل‌های رنگارنگ، آلاچیق و پل های چوبی است.

پارک جنگلی وکیل‌آباد

اگر دلتان بخواهد روزتان را در منطقه ای خوش آب و هوا بگذرانید، پارک جنگلی وکیل‌آباد انتخاب مناسبی می تواند باشد. جایی با درختان کاج و چنار و رودخانه ای که در برخی از فصل های سال مثل بهار و تابستان آب خنکی در آن جاری است. به اضافه استخرها و پستی و بلندی هایی که می‌توان زیر سایه درختانش خستگی در کرد. پارک جنگلی وکیل آباد، از پارک های قدیمی مشهد است که شهربازی بزرگی به اسم کوهستان پارک شادی و تنها باغ وحش شهر مشهد را با انواع و اقسام حیوانات آبزی، خزندگان و پرندگان در خود جای داده.

دهکده ییلاقی شاندیز

یکی دیگر از جاهای دیدنی مشهد، منطقه ییلاقی شاندیز است. شاندیز با آب و هوای خوشی که دارد، در ۳۸ کیلومتری غرب مشهد واقع شده. این منطقه ترکیبی از رودخانه های متنوع، دره ها و درختان بلند چنار، سپیدار و ارغوان، به همراه صدای خوش پرندگانی مثل هد هد است. این منظره را که به تابلوی نقاشی می‌ماند، باغ های انبوده و حیواناتی مثل گراز و گرگ تکمیل می‌کنند. شاندیز منطقه ای تفریحی است که فروشگاه های صنایع دستی و رستوران بزرگی به نام پدیده شاندیز نیز دارد که یکی از پیشنهادات همیشگی در سفر به مشهد است.

طرقبه

مشهد، ییلاقات خوش آب و هوای زیادی دارد. ولی یکی از محبوب ترین ییلاقات آن، طرقبه است که تنها ۱۸ کیلومتر با مشهد فاصله دارد. آب و هوای لطیف، رودخانه، رستوران های متنوع، فروشگاه‌های سوغات، باغات میوه، مکان‌های تفریحی و تاریخی مثل  سد چالیدره، بند گلستان، دره ارغوان، دره داغستان و رودخانه دهبار که قلب این منطقه محسوب می‌شود، از جمله دلایل محبوبیت این منطقه است. باید به همه اینها دیزی و ششلیک طرقبه را نیز اضافه کرد و از خیر خورشت فسنجان و راه رفتن در کوچه پس کوچه هایش هم نگذشت. نیمه‌ اول سال وقت بهتری برای رفتن به این ییلاق است، پاییز زیبایی هم دارد، اما یکی از سردترین نقاط اطراف مشهد در زمستان است. همچنین دیدن روستای سرسبز نغندر از توابع بخش طرقبه و در فاصله ۱۰ کیلومتری آن را نیز در برنامه تان بگنجانید.

موزه نان

 نخستین موزه نان خاورمیانه که وسایل پخت نان مثل انواع آسیاب و انواع نان را در خود دارد. در موزه نان مشهد بازدیدکنندگان با ابزار تهیه نان مانند دستاس، آسیاب بادی، آسیاب آبی و مراحل تهیه آرد مانند بذر افشانی، گندم چینی، خرمن کوبی، چک زدن و شیوه پخت انواع نان سنگک، نان تنوری ساج و نان تنوری سفال توسط تنور سنگی، انواع تنور سفال (تنور مال، تنور عشایری، تنور حیاطی یا ایستاده، تنور ساج) نیز در این موزه موجود است. در موزه نان مشهد یکی از رقص‌های آیینی خراسان که به نام رقص اپر شناخته شده انجام می شود که منطبق با باورهای زراعی مردم منطقه است. در ساخت موزه نان اساس معماری سنتی – ایرانی در نظر گرفته شده که توسط ساده ترین مصالح (آجر ایرانی، کاهگل، گچ و چوب) به اجرا درآمده است. در موزه نان مانکن‌ها و المان مختلف برای زیبایی و درک بهتر مخاطب وجود دارند.

موزه نادری

موزه نادری در قسمت اصلی بنای یادبود آرامگاه نادرشاه افشار در دو تالار به منظور معرفی آثار تاریخی این دوره شکل گرفته است. چشم‌انداز خارجی بنا تندیس نادرشاه سوار بر اسب به همراه تنی چند از سربازانش بر فراز یک حجم سنگی مرتفع توسط مجسمه ساز شهیر ایرانی زنده یاد استاد ابوالحسن صدیقی ساخته شده است. در تالار شماره یک این موزه به انواع سلاح‌های دوره افشاریه، تابلوهای نقاشی از نادر و صحنه های جنگ،‌ وسایل سوارکاری مانند زین و برگ اسب از دوره افشاریه تا قاجاریه، چند نسخه خطی از جمله تاریخ جهانگشای نادری و دو شمشیر متعلق به نادر اختصاص دارد که روی یکی کلمه السلطان نادر حک شده و روی دیگر یک بیت شعر طلاکوب شده است. تالار شماره دو در سال ۱۳۷۳ به مجموعه اضافه شد و در آن انواع سکه ظروف و دیگر اشیای اهدایی از دوره صفویه تا معاصر به نمایش درآمده است.

حمام مهدی قلی بیک (موزه مردم شناسی مشهد)

حمام مهدی قلی بیک (یکی از امرای دوره تیموری) که به حمام شاه و حمام رضوی نیز معروف است، مجموعه ای از بخش‌های مختلف همچون وسایل حمام در قدیم و گرمخانه، غرفه لوازم آرایش و غرفه حنابندان و.. است. موزه مردم شناسی و حمام مهدی قلی‌بیک مشهد در کنار مقبره امیر غیاث‌الدین ملکشاه در ضلع غربی حرم مطهر واقع درخیابان اندرزگو، در مجموعه تاریخی حمام مهدی قلی‌بیک قرار دارد. این حمام، یکی از حمام‌های زیبای به جای مانده از دوره صفوی است که با قرار گرفتن در کنار مقبره امیر ملکشاه (مسجد شاه) و آب‌انبار سرسنگ و راسته بازار سرشور، یک مجموعه تأسیسات شهری را تشکیل داده است. بنای حمام مهدی قلی‌بیک که با گذشت چهار قرن از ساخت این گنجینه هنری، هنوز اصالت آن محفوظ مانده است. البته با گذشت زمان و نبود مراقبت و همچنین دخالت‌های غیراصولی، دچار آسیب‌های جدی شده است.

روستای ییلاقی جاغرق

روستای جاغرق در ۲۱ کیلومتری جنوب غربی مشهد و در فاصله ۷ کیلومتری جنوب غربی طرقبه قرار دارد. جاغرق آب و هوای معتدل کوهستانی دارد و زمستانهای سرد و تابستانهای معتدل دارد. اقامتگاههای موقت و رستورانهایی نیز در حاشیه رودخانه یا به صورت جزیره در بخشهای مختلف دره احداث شده که در فصل تابستان محلی مناسب را برای استراحت و تفریح گردشگران و دوستداران طبیعت مهیا کرده است. اگر به دنبال طبیعت ناب هستید بازدید از این روستا را تور مشهد  فراموش نکنید.

گنبد هارونیه

توس قدیم اثری از خود به جا نگذاشته است و تنها اثر بر جای مانده از آن زمان بنای آجری معروف به گنبد هارونیه است که در دهههای اخیر به همت انجمن آثار ملی و میراث فرهنگی خراسان مرمت و باز سازی شده است. مردم این بنا را زندان هارونیه مینامند. این بنا مشتمل بر یک فضای وسیع مربعی گنبد دار به ارتفاع حدود ۲۵ متر و وسعت ۱۲ در ۱۲ متر است. در انتهای بنا سه حجره یا اتاقک با تزئیناتی شامل گچبری قرار دارند. تزئینات خارجی آن منحصر به قابهای عمودی و ستون نماهای طرفین ورودی هستند که آن را در لیست دیدنی ترین های مشهد قرار داده است.

پارک طبیعی هفت حوض

هفت حوض یکی از زیباترین جاذبه های طبیعی مشهد که در دل کوه های خلج جا دارد. این منطقه حدود ۷ کیلومتر با مشهد فاصله دارد. بعد از طی این مسافت باید ماشین را پارک کنید و باقی مانده ۲ کیلومتری مسیر را پیاده طی کنید. این منطقه شامل ۷ حوضچه طبیعی است. بعضی از این حوضچهها به اندازه یک استخر کوچک وسعت دارند. آب بعد از عبور از این هفت حوضچه به حوضی بزرگتر می ریزد و مسیرش را تا رودخانه ادامه می‌دهد. این پدیده طبیعی حوضها یا «دولینهای» متعدد، بر اثر فرسایش شیمیایی توسط باران های اسیدی در بستر یکی از سرشاخه های رودخانه طرق در ارتفاعات رو به جنوب بینالود شگل گرفته‌اند.

کلیسای مسروپ مقدس

مردم مشهد کلسیای مسروپ مقدس را بیشتر به نام کلیسای ده دی می‌شناسند. قدمت این بنا به دوران پهلوی اول می‌رسد. این بنا تنها کلیسای ارامنه مشهد است. این کلیسا در خیابان ارگ (امام خمینی امروز) در حوالی میدان سوم اسفند (ده دی امروز) واقع است و تنها گنبد سفید و سنگی آن با صلیبی در نوک آن قابل دیدن است. کلیسای ده دی مشهد با توجه به ارزش‌های معماری و تاریخی ۲۵ مردادماه سال ۸۴ از سوی اداره میراث فرهنگی در فهرست آثار تاریخی – فرهنگی کشور به ثبت رسیده است. بر روی دیوارهای شمالی و جنوبی نورگیرهایی دارد و دارای چندین ورودی بوده است که در حال حاضر مسدود شده اند و تنها یک ورودی در سمت غرب کلیسا باقی است. این ساختمان دارای دو گنبد مخروطی شکل است که در راس هر دوی این مخروط‌ها صلیب قرار گرفته است و از ویژگی‌های بارز و منحصر به فرد این ساختمان به شمار می‌رود.