جنوب شرق
گنبد سلطانیه

راههاي دسترسی: از تهران به سمت قزوین حرکت کنید، اگر مسیر جاده قدیم را انتخاب کرده اید باید از تاکستان عبور کنید تا به زنجان و پس از آن به سلطانیه برسید که در 36 کیلومتري زنجان قرار دارد. اگر مسیر انتخابی شما اتوبان قزوین به زنجان است باید از با استفاده از علائم خروجی وارد جاده قدیم شوید و مسیر را به شکلی که گفته شد ادامه دهید.گنبد سلطانیه با انشعاب از جاده اصلی و طی 5 کیلومتر در مسیر فرعی در میان دشت هاي اطراف خود را درخیابان اریباد شهر سلطانیه، به شما نشان می دهد شهر زنجان پایتخت دولت ایلخانان مغول بوده است و این گنبد در سال 703 هجري قمري به دستور الجایتو یا همان سلطان محمد خدابنده که حاکم وقت بوده است ساخته شده است..کار طراحی این گنبد هشت ضلعی هم بر عهده شیخ فضل االله همدانی وزیر محبوب ایلخانیان بود. گنبد در طول مدت ده سال توسط معماري به نام سید علی شاه به همراه 3000 کارگر این بناي زیبا را برپا می کنند .بعد از اتمام ساخت کار تزیین بنا آغاز شده و سه سالی زمان می برد .گنبد سلطانیه آرامگاه اُلجایتو است که بین سالهاي 1302 تا 1312 میلادي به دستور او در شهر سلطانیه (پایتخت ایلخانیان مغول)ساخته شد و از آثار مهم معماري ایرانی و اسلامی بهشمار میرود. هشت مناره نیز در اطراف گنبد دارد؛ و قدیمیترین گنبد دوپوش موجود در ایران است. رنگ گنبد آبی است. بر روي این اضلاع گنبد بلندي قرار نوشتهاند. ارتفاع بنا 5/48 متر و قطر دهانه داخلی آن 5/25 متر میباشد در قسمت بالایی آن ساختمان دور تا دور اتاقها و غرفهگرفته. خود گنبد از کاشیهاي فیروزهاي رنگ پوشیده و سقف داخل اتاقهاي بالا با گچبريها و آجرهاي رنگارنگ تزیین یافتهاست. در حاشیه طاقها آیات قرآنی و اسمااالله با خط جلی نوشته شدهاست. حکاکیهایی در آجرهاي دیوارها و سقفهاي رنگین بنا نیز دیده میشود .بنا دربرگیرنده دو دوره تزئینات میباشد. دور اول تزئینات آجر و کاشی بوده که به واسطه آجر و کاشی آیاتی از قرآن و نام االله و محمد و علی و نام سلطان نوشته شدهاست اما پس از مدتی به دلیلی ناشناخته سلطان محمد خدابنده دستور پوشانیدن تزئینات کاشی با اندود گچ را میدهد.گنبد این بنا سومین گنبد بزرگ جهان بعد از گنبد کلیساي سانتا ماریا دل فیوره، و گنبد مسجد ایاصوفیه است و البته از نظر ارتفاع گنبد کاووس بلندتر از گنبد سلطانیه است. بعضی از تاریخ نویسان نوشتهاند سلطان محمد خدابنده این گنبد و بناي عظیم را بنا کرد که اجساد امامان اول و سوم شیعیان یعنی امام علی علیه السلام و امام حسین علیه السلام را از آرامگاهاي خود به آنجا منتقل کند؛ ولی به علت مخالفت علما و خوابی که دید از این عمل منصرف شد. تعداد110 پله اي که در بنا وجود دارد در حروف ابجد مترادف نام حضرت علی است و بیانگر ارادت سلطان محمد به این حضرت است.دالانهاي تودرتویی در سردابه این بنا موجود است که حدس زده میشود براي اجراي مراسم خاصی به کار میرفتهاست. سلطان سفارش کرده بود که در سردابه دفن شود .الجایتو 2 سال پس از پایان ساخت گنبد در سن 34 سالگی بر اثر بیماري درگذشت .سرداب، محل دفن سلطان است اما عدهاي از تاریخ نگاران اینگونه نوشتهاند که سلطان در جایی غیر از سردابه دفن شدهاست.حتی حدس میزنند که سلطان محمد خدابنده پس از مدتی از اسلام روي برگردانده و دوباره به اصل خود برگشته و شمن شده و این دالانها و فضاها براي اجراي مراسم مذهبی خاص پس از مرگ وي بودهاست .البته جسد وي نیز به جاي دفن در سردابه، در کوههاي اطراف دفن شدهاستگفته میشود در ساخت گنبد بزرگ شهر فلورانس از این گنبد الگوبرداري شدهاست. این بنا شامل 8 ایوان و 8 مناره است که گفته میشود از 8 در بهشت (ابواب البر یا درهاي نیکی) الگو گرفتهاست. بنا دربرگیرنده دو دوره تزئینات میباشد. دور اول تزئینات آجر و کاشی بوده که به واسطه آجر و کاشی آیاتی از قرآن و نام االله و محمد و علی و نام سلطان نوشته شدهاست اما پس از مدتی به دلیلی ناشناخته سلطان محمد خدابنده دستور پوشانیدن تزئینات کاشی با اندود گچ را میدهد. گنبد سلطانیه شامل سه بخش اصلی ورودي، تربتخانه و سردابه است. سلطان الجایتو پس از نومید شدن از انتقال پیکر امیرالمومنین، مقداري از خاك نجف و کربلا را به سلطانیه انتقال داد و در ساخت قسمتی از گنبد استفاده کردکه به تربتخانه مشهور است. البته کتیبه هاي گنبد و ساعت آفتابی نیز قابل توجه و حائز اهمیت می باشد. نورگیرهاي خارقالعاده گنبد سلطانیه هر بینندهاي را مبهوت میکند. برخی نورگیرهاي این بنا را به ساعت آفتابی تشبیه کرده اند و از این ساعت آفتابی در مراسم مذهبی استفاده می شده است اگر نور از سوراخ گنبد اصلی بتابد زمان اذان ظهراست و نوري که از پنجرههاي بزرگ میتابد ساعت را نشان میدهد و نور پنجرههاي کوچک، حدود دقیقه را به نمایش میگذارد. بر همین اساس گفته میشود که هشت ضلعی بودنن بنا هم به همین علت است. بنا چندین بار در دوران مختلف مورد مرمت قرار گرفته، یکی از عجایب این بنا وزن گنبد است که با گذشت 700 سال از عمرش و با تحمل وزنی نزدیک به 1600 تن هیچ آسیبی ندیده و فقط در حدود 8 سانتیمتر نشست کرده است. بستر این بنا از طبقات فشرده شن و ماسه به عمق تقریبی 8 تا 10 متر تشکیل شده و از مقاومت بسیار خوبی برخوردار است.در دوره صفوي و قاجار ترمیم هایی روي این بنا انجام شده اما مرمت اساسی گنبد از سال 1348 تا حدود چهل سال بعد ادامه داشته و علی رغم دوره طولانی بازسازي این بنا ، متاسفانه روند تخریب و افتادن کاشی ها ادامه داشته و در برخی موارد دورنگی در رنگ کاشی هاي فیروزه اي مشهود است. در داخل فضاي گنبد و در زیر آن داربست هایی دیده می شود که توسط هیات ایتالیایی مرمت گر گنبد کار گذاشته شده و هنوز بدون آنکه تغییر بنیادي در مرمت صورت بگیرد در آنجا وجود دارد. . در خارج از بناي گنبد موزه کوچکی وجود داردد که عکس ها و اشیایی در آن براي بازدید وجود دارد. گنبد سلطانیه در سال 1384 در فهرست جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. بهترین زمان سفر فصول غیر سرد سال می باشد.