جنوب شرق
ارگ بم

راههاي دسترسی: ارگ بم درشمال شرقی شهر بم در کرمان قراردارد. ارگ بم ازسمت شمال به رودخانه بم وصل است، ازسمت شرق به یخچال قدیمی و قسمتی از بقایاي مسجد رسول و باغهاي دروازه، واز سمت جنوب به پارك تازه ساخت ارگ و قسمتی از محله حافظ آباد وصل شده و از سمت غرب به محله مزار خواجه مراد متصل است. ارگ بم بزرگترین بناي خشتی در جهان میباشد که از نظر نظامی و امنیتی در بالاترین نقطه شهر بم واقع شده است.درمورد زمان شکلگیري ارگ تاریخی بم اختلاف نظر وجود دارد. آن را مربوط به دوره هخامنشی و یا حتی مربوط به دوره اشکانی میدانند. اما بیشتر بناهایی که تاقبل زلزله برپا بودند بهدور تیموري تا قاجار نسبت داده میشود .قسمتهایی مانند ایوان مساجد با مقیاس و اندازههاي مختلف آن قدمت قدیمیتر(مانند قرن چهارم مربوط به دوره سامانیان تا قرن هفتم هجري در دوره سلجوقیان) را بهیاد میآورد. ظاهرا ارگ بم در دوره قاجار بدون سکونت شد البته شک و شبهاتی نیز در این مسئله هست.ارگ بم شهر قدیم و قلعه قریب را شامل میشود که مساحت آن حدود 20 هکتار است و مساحت ارگ و قلعه قریب نیز با هم به حدود حدود شش هزار هکتار میرسد. قسمت بالایی نیز شامل ارگ نیشین و فرماندهی نظامی تکمیلی میباشد و ساختمان هاي آن به قلعه روبرو هستند. این ارگان شامل اشکال مختلف معماري مانند دیوار حصار، برج و نوار، دروازههاي گوناگون، مسجد، بازار، گودال، کاروانسراها، مدرسه، حمام، زورخانه و محلههاي مسکونی با خانه هاي اشرافی و فقیرنشین، بخش فرمانداري با سربازخانه اصطبل، کارخانه، خانه فرمانده نیروهاي قبیله اي و بخش حاکم نیز داراي یک دولت، یک عمارت چهار طبقه و یک برج دیدنی است. باتوجه بهزمان تشکیل ارگ تاریخی بم، اختلاف نظرهایی وجوددارد که با دوره هخامنشی یا حتی دوره اشکانی مرتبط است. اما بیشتر ساختمانهایی که تحت تاثیر زلزله قرارداشتند، بهدوره تیموري تا قاجار مربوط میشود . قسمتهایی مانند ایوان مساجد با مقیاس و اندازههاي مختلف آن قدمت قدیمیتر )مانند قرن 4 مربوطبه سامانیان تا قرن هفتم هجري شمسی در دوره سلجوقی ) .ظاهرا در دوره قاجار ارگ بم بدون اقامت بود، شک و تردید نیز در این زمینه وجود دارد. در زلزلۀ 5 دي 1382 ،ارگ بم کاملا ازبین رفت. پروژه بازسازي ارگ بم با همکاري متخصصین ایرانی و ایتالیایی در سال 1390 به اتمام رسید. کشور فرانسه با تهیه نقشه ارگ بم و بانک جهانی هم با دراختیار گذاشتن مبلغ زیادي پول به این پروژه یاري رساندند. پس از زلزله به دلیل تخریب شدید ارگ بم یونسکو آن را در لیست آثار در خطر قرار داد اما پس از بازسازي آن در سال 1392 آن را از فهرست میراث و آثار در خطر خارج کرد.ارگ بم در فهرست میراث فرهنگی یونسکو بهثبت رسیدهاست. این بناي تاریخی در مسیر جادة ابریشم قرار گرفته و در سده 5 پیش از میلاد مسیح ساخته شدهاست و تا سال 1850 پس از میلاد نیز مورد استفاده بود. کل بنا، یک دژ بزرگ است که درمرکز آن، ارگ بم قرار گرفتهاست، اما به علت عظمت و هیبت ارگ که در مرتفعترین بخش مجموعه واقع شدهاست، به کل بناي دژ ارگ بم میگویند. مساحت این مکان تاریخی حدود 000،180 متر مربع است که با دیوارهایی بهاندازه 6 تا 7 متر و با طول 1815 متر در برگرفته شدهاست. این ارگ از دو قسمت مجزا تشکیل شده است که هر قسمت ویژگیهاي منحصر به فرد را دارد. حدود 67 برج در این مجموعه باستانی بم وجود دارد. دربعضی خانهها حمام خصوصی بوده و درکنار بعضی از آنها اصطبل جدا از محل زندگی بودهاست. تعدادي از خانههاي ارگ صرف نظر ازمقاومت ستونها در 2 طبقه احداث میشدند. مردم ارگ بم شفل هایی ازقبیل کشاورزي و قالی بافی داشتهاند. ازدروازه دوم این ارگ قسمت حاکم نشین ارگ دید دارد که بالاي کوه قرار گرفتهاست. مخزن آب و چاه در کنار اصطبل حیوانات قرارداشت .دراصل آب آشامیدنی محله ارگ ازچاه موجود درحیاط خانههاتامین میشده است. یک ورودي داشت که طاق ورودي آن قابل قیاس با قوسهاي دوره ساسانی میباشد. دروازه دیگر در ضلع شمالی است که بهمحلی به نام کت کدم معروف است که استفاده چندانی از آن نمیشده است و کمی بعد از احداث حصار مسدود گشت. ارگ بم یک راه اصلی از بخش جنوبی بهطرف حاکم نشین داشته و 2 گذر هم در راستاي آن و بخش شرقی و غربی دارد. در قسمت دروازه سوم بناهاي فرماندهان نظامی بودهاست. آسیابی بادي که از زمان قاجار در ارگ بم بوده دربخش جنوب غربی قلعه واقع شدهاست. قسمت حاکمنشین، داراي 2 بناي 4 فصل و خانه حاکم، برج مراقبت مرکزي، حمام، حوض و چاه بودهاست. زمانی که دروازههاي ورودي شهر را میبستند هیچ حیوان و انسانی نمیتوانست وارد شهر شود. ساکنان شهر میتوانستند به واسطه چاه آب، باغها و حیواناتی اهلی که در داخل ارگ وجود داشت مدت طولانی زندگی کنند. شهر توسط سربازان نظامی و دیوارهاي بلند و برجها محافظت میشد. این مجموعه شامل چندین قسمت است: قسمت حکومتی در داخلیترین دیوار واقع شده و داراي دژ نظامی، عمارت 4 فصل، سرباز خانه، چاه آب با حدود 40 متر عمق و اصطبل با ظرفیت 200 اسب است. قسمت رعیت نشین که در اطراف بخش حکومتی واقع شده است و شامل ورودي اصلی شهر، مسیر اصلی ارتباط دهنده ورودي شهر به دژ و بازار و در ادامۀ آن حدود 400خانه و ساختمان عمومی مانند مدرسه و مکانهاي ورزشی وجود دارد . 3 نوع خانه در این مجموعه دیده میشود که به بررسی آنها میپردازیم.1 -خانههایی با 2 یا 3 اتاق براي خانوادههاي فقیر و ضعیفتر اختصاص داده میشد2 -خانههایی با 3 -4 اتاق براي خانوادههاي سطح متوسط جامعه، حتی برخی از این خانهها ایوان هم داشتند3 -خانههاي بهتر و اشرافیتر با اتاقهاي بیشتر با یک حیاط بزرگ و یک طویله در نزدیکی براي حیوانات. این خانههاي به دلیل فصلهاي مختلف سال در مکانهاي متفاوتی ساخته شدهبودند. مانند خانه یهودیان و سیستانیها. تمام خانهها با خشت ساخته شدهاند و ارگ بم قبل زلزله جزء بزرگترین مجموعۀ خشت و گلی در جهان بودهاست. بهترین زمان سفر به اینجا فصول غیر گرم سال است.